POZNAĆ – PRZEŻYĆ – ZAPAMIĘTAĆ


POZNAĆ – PRZEŻYĆ – ZAPAMIĘTAĆ

Taki cel przyświecał realizatorom stałej wystawy poświęconej bohaterskim postaciom: Polakowi ze Śląska Henrykowi Sławikowi i Węgrowi Josefowi Antallowi, którzy przedkładali dobro drugiego człowieka nad własne.

Aby lepiej zapamiętać, trzeba dobrze poznać i głębiej przeżyć. Stąd koncepcja wystawy, która dostarcza systematycznej wiedzy, a wykorzystując dźwięk i obraz, wspomaga przeżycie. Izba Henryka Sławika i Jozsefa Antalla powstała na bazie wystawy Henryk Sławik – bohater na każdy czas zorganizowanej przez Regionalny Ośrodek Kultury w Katowicach przy współpracy Związku Górnośląskiego w Domu Śląskim, która cieszyła się dużym powodzeniem- w okresie od 15 września 2014 do 30 stycznia 2015roku wystawę zwiedziło 1600 młodzieży, seniorów, w grupach zorganizowanych i indywidualnie, wystawiając jej jak najlepszą opinię. Nie umniejszając wartości merytorycznej wystawy , zachowując jej edukacyjny charakter, po zmodernizowaniu i uzupełnieniu przygotowano ekspozycję, która służyć będzie kolejnym rocznikom młodzieży i dorosłych. Towarzyszący zwiedzaniu komentarz i muzyka odtwarzane podczas oglądania wystawy, pogłębiają nastrój i sprawiają, że postaci stają się nam bliższe przez poznanie ich bardzo ludzkich, indywidualnych rysów.

Ścieżkę dźwiękową stanowi muzyka żydowska, motywy muzyki węgierskiej, śląska muzyka ludowa w opracowaniu Sławomira Jarzyny. Ważnym elementem jest komentarz słowny, na który składają się wypowiedzi najstarszych mieszkańców Szerokiej, Państwa Heleny i Leona Białeckich oraz biografia Henryka Sławika i dzieje jego przyjaźni z Josefem Antallem, fragmenty wypowiedzi bohaterów – wszystko to czytane przez Jerzego Kuczerę, aktora scen śląskich.

Zwiedzający wystawę poznaje kolejne okresy życia Henryka Sławika i jego przyjaźni z Jozsefem Antallem. Klimat górnośląskiej wsi, w jakiej przyszedł na świat Henryk Sławik, tworzą fotografie domu chałupnika, szkoły i kościoła w Szerokiej, prac w polu i odpoczynku mieszkańców, zdjęcia żołnierzy z pierwszej wojny światowej i Powstań Śląskich. Wśród dokumentów znajdują się dokument chrztu z Księgi Parafialnej, wpis do Księgi Uczniów szerockiej szkoły z adnotacją o naganach dla Henryka za przyniesienie do szkoły polskiej książki ( był to prawdopodobnie „Pielgrzym”, którego pierwsza strona także znajduje się na wystawie), wpis do Księgi powstańczej, potwierdzający udział Sławika w Powstaniach

Okres katowicki w życiu Henryka Sławika to praca a potem szefowanie „Gazecie Robotniczej” ilustrowane wycinkami artykułów i zdjęciami, ślub z warszawianką, Jadwigą Purzycką i narodziny córeczki Krysi, protokół posiedzenia Rady Miasta Katowice, na którym Sławik zostaje zaprzysiężony jako radny. Wszystkie dokumenty i zdjęcia ukazane są na tle wydruków wielkoformatowych pocztówek przedwojennych Katowic, afiszy teatralnych pozyskanych z Muzeum Historii Katowic. Dokumentem, który odegrał kluczową rolę w życiu Sławika jest Księga Gończa , w której nazwisko Sławika wymienione jest dwukrotnie, jako pilnie poszukiwanego przez gestapo. Na wystawie prezentowany jest jej fragment.

Trzeci etap w życiu Henryka Sławika, najbardziej znaczący, rozpoczyna się od emigracji na Węgry. Tam zawiązuje się głęboka przyjaźń Sławika i Antalla., tam Sławik organizuje „normalne życie” 150 000 uchodźców. Komitet Obywatelski do Spaw Opieki na Uchodźcami Polskimi, na czele którego stanął, zajmuje się niemal wszystkim: rozdziałem zapomóg, zakładaniem i funkcjonowaniem szkół polskich, życiem kulturalnym, wyszukiwaniem zatrudnienia, organizacją obozów dla uchodźców, przerzucaniem internowanych żołnierzy przez granicę z Jugosławią do armii alianckich, wreszcie łagodzeniem sporów skłóconych Polaków, którzy na emigrację zawlekli zacietrzewienie polityczne. Największą próbą odwagi dla Sławika i Antalla była pomoc, jakiej udzielali Żydom, także dzieciom żydowskim. Zgromadzone na wystawie kopie całych stron dziennika polskiego „Wieści Polskie” ( korzystano z oryginalnych egzemplarzy znajdujących się w Bibliotece Jagiellonskiej), pozwalają dokładnie zapoznać z życiem codziennym uchodźców. Zdjęcia zdemobilizowanych żołnierzy przekraczających granicę, przebywających w obozach i pracujących, zdjęcia młodzieży szkolnej podczas zajęć, świadectwa szkolne, zdjęcie dzieci żydowskich z Domu Sierot Polskich Oficerów , który był kamuflażem koniecznym dla ich ocalenia pozwalają zrozumieć, jak odpowiedzialnej i niebezpiecznej pracy podjęli się Jozsef Antall i Henryk Sławik.

Nie mogliby przerzucić kilkudziesięciu tysięcy żołnierzy polskich do armii alianckich, nie mogliby uratować 5000 Żydów, wydając im aryjskie dokumenty i ukrywając ich tożsamość, gdyby nie ciche przyzwolenie przyjaciół węgierskich z najwyższych szczebli władzy. Dlatego na wystawie poświęcono im cały dział, w którym najważniejsze miejsca zajmują obok Jozsefa Antalla hrabina Szápary, hrabina Kolonay, minister Fischer, ksiądz Bela Varga, pułkownik Zoltan., kardynał Seredi

Wiekoformatowy wydruk zdjęcia członków Węgierskiego Komitetu ds Uchodźców pozwala poznać te szlachetne osoby.

Osobny dział wyodrębniono dla zilustrowania udziału Kościoła w ratowaniu Żydów. Unikalne zdjęcia kardynała Angelo Rotta, nuncjusza papieskiego w obozie dla polskich uchodźców, księdza Wita Witkowskiego, organizatora duszpasterstwa polskiego na Węgrzech, wspólne zdjęcie potwierdzające przyjaźń kardynała Hlonda i kardynała Seredi, to tylko niektóre eksponaty pozwalające poznać ten mało znany fakt z życia Kościoła.

Rok 201 4 ogłoszony został przez Marszałka Województwa Śląskiego Mirosława Sekułę Rokiem Henryka Sławika. Miasto Katowice od lat pielęgnuje pamięć bohaterów dwóch narodów- w 2015 roku odsłonięto pomnik Sławika i Antalla. Izba Henryka Sławika i Jozsefa Antalla w Domu Śląskim jest miejscem, w którym zawsze można znaleźć informacje o postaciach z cokołu.