Dlaczego św. Jacek Odrowąż ma być patronem Związku Górnośląskiego?

wtorek, 24 kwietnia 2007 21:11

Czy wzorzec osobowy, jaki reprezentuje sobą ten średniowieczny zakonnik, może być nadal aktualny? Jacek Odrowąż żył ponad siedem wieków temu   w zupełnie innych czasach, a jednak wydaje się, że to właśnie ówczesne czasy oraz jego osobowość przemawiają na jego korzyść, jako patrona Związku Górnośląskiego

Jacek Odrowąż urodził się w Kamieniu Śląskim pod koniec XII wieku. Kamień Śląski niedaleko Krapkowic koło Opola jest jednym ze szczególnych miejsc kultu świętego Jacka. Zamek, w którym się urodził, w wyniku polityki władz PRL, uległ całkowitej dewastacji. Dopiero w 1990 roku przejęła go diecezja opolska. Odbudowę zakończono w 1994 roku na 400-lecie kanonizacji świętego. Dzisiaj kompleks pełni rolę centrum kultury i nauki przy wydziale teologicznym uniwersytetu opolskiego oraz jest ośrodkiem rekolekcyjnym.

Św. Jacek przestawiany jest najczęściej jako niosący najświętszy sakrament w jednej, a figurkę matki bożej w drugiej ręce. Znany jest też wizerunek Jacka, trzymającego lilię, symbol czystości. Jest patronem misjonarzy, chorych, a ostatnio coraz częściej widziany jako orędownik jednoczącej się Europy, którą przemierzył podróżując całe życie. Jest patronem diecezji opolskiej i archidiecezji katowickiej. Mało kto dzisiaj wie, że św. Jacek Odrowąż jest od 31.08.1686 roku (czasy panowania króla Jana III Sobieskiego) głównym patronem Królestwa Polskiego.

W jakich czasach żył św. Jacek?

W 1157 roku cesarz Fryderyk I Barbarossa podszedł z wojskiem pod Gniezno, biorąc do niewoli najmłodszego syna Bolesława Krzywoustego - Kazimierza II Sprawiedliwego, który odzyskał wolność prawdopodobnie dopiero w czasie restytucji na Śląsku synów Władysłwa II Wygnańca. Inicjatywa restytucji senioratu wyszła z początkiem XIII wieku od Piastów śląskich.

Wiele wskazuje na to, że Piast śląski Henryk I Brodaty, wnuk Władysława Wygnańca, wystarał się o bullę papieża Innocentego III z 9 czerwca 1210 roku przywracającą wprowadzony przez Krzywoustego seniorat. Bez wątpienia Henryk I Brodaty dążył do przywrócenia silnego państwa piastowskiego i władzy królewskiej Piastów (tzw. władztwo Henryków śląskich). Pod panowaniem księcia Henryka I Brodatego nastąpiła modernizacja gospodarcza Śląska. Jej podstawą było osadnictwo oraz zakładanie miast na prawie niemieckim (głównie magdeburskim).

Od Mieszka Plątonogiego w 1210 roku rozpoczyna się górnośląska linia dynastyczna Piastów. Mieszko I Plątonogi i Bolesław I Wysoki, synowie Piasta Władysława II Wygnańca wychowani    w Altenburgu w Turyngii, wrócili w 1163 roku na Śląsk i odzyskali ojcowiznę. Mieszko I Plątonogi przyłączył do swej pierwotnej dzielnicy (obejmującej kasztelanie raciborską    i cieszyńską) kilka kasztelanii małopolskich oraz księstwo opolskie w 1202 roku, scalając ziemie śląskie położone na wschód od przesieki. Przesieką nazywano pas gęsto zalesionych i podmokłych terenów wzdłuż rzeki Nysy od źródeł do ujścia do Odry i dalej wzdłuż Stobrawy pod Kluczbork.

W ten sposób powstało księstwo wyznaczające obecne terytorium górnośląskie oparte na zachodzie o przesiekę śląską. Narodził się późniejszy Górny Śląsk! W 1989 roku powstał na tym terenie Związek Górnośląski. Św. Jacek jest pierwszym i najważniejszym świętym z Górnego Śląska. Jest symbolem początków skomplikowanych później dziejów Górnego Śląska położonego w centrum Europy na pograniczu Rzeczpospolitej i Cesarstwa Rzymskiego, dwóch największych państw federacyjnych Środkowej Europy.

Żoną Henryka I Brodatego, a matką Henryka II Pobożnego była Jadwiga (Śląska), córka hrabiego z Andechs, która w 1267 roku została beatyfikowana przez papieża Klemensa XIV (patronka Polski, Śląska, archidiecezji wrocławskiej, diecezji w Gorlitz, miast: Andechs, Berlina, Krakowa, Trzebnicy, Wrocławia, uchodźców oraz pojednania i pokoju). Chociaż nie składała ślubów zakonnych, żyła niczym mniszka w wielkiej pobożności, ubóstwie i ascezie.

Około 1222 roku książę Henryk I Brodaty dopuścił swego syna Henryka II Pobożnego do współrządzenia. Powstało władztwo Henryków śląskich (1239-1241). Najazd Tatarów na Kraków    (28 marca 1241 roku) i Śląsk oraz śmierć księcia Henryka II Pobożnego pod Legnicą zniweczyły koncepcję państwa Piastów zanim zdążyła okrzepnąć. Książę wrocławski Henryk Brodaty odzyskał pod swe panowanie ziemię lubuską (1211), ziemie wielkopolskie rudzką i kaliską (1224) oraz przejął we władanie opiekuńcze dzielnicę opolsko-raciborską (1229) i sandomierską. Po ustaniu opieki nad księstwem opolskim i po legnickiej tragedii, w której zginął z rąk Tatarów Henryk II Pobożny (pozbawiony wsparcia ze strony Cesarstwa i zdradzony przez hufce Mieszka II Otyłego) państwowość odradzającej się piastowskiej monarchii Henryków śląskich zaczęła się rozpadać.

W opactwie cystersów w Henrykowie powstała stustronicowa kronika w języku łacińskim będąca początkowo spisem dóbr zniszczonych przez najazd tatarski w 1241 roku. Część pierwsza kroniki zwanej dzisiaj Księgą Henrykowską opisuje lata od fundacji klasztoru około 1226 roku przez Henryka I Brodatego do 1259 roku. Druga część doprowadza historię opactwa do roku 1310 roku. W zapiskach z 1270 roku zawiera ona najstarsze zapisane w języku polskim zdanie: Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai (Daj, ja będę mełł, a ty odpocznij), które z kolei Czesi uznają za napisane w języku czeskim. Ważne, że zdanie to zostało wypowiedziane w języku słowiańskim, bo przecież bohaterowie tej scenki - Czech i Polka - doskonale się rozumieją, a przecież trudno uznać, że Czech uczył się polskiego tylko po to, by w tym języku rozmawiać ze swoją żoną. Interesujące      w tej scence jest to, że spotykają się tam Czech, Polka i niemiecki mnich, czyli ludzie trzech kultur, a opis wydarzenia został zachowany w księdze napisanej w języku łacińskim.

W Rzymie Jacek Odrowąż (w 1221 roku) przyjął habit od św. Dominika, założyciela reformatorskiego wówczas zakonu kaznodziejskiego, który poprzez głoszenie Słowa i ubóstwo dążył do odnowy życia w Kościele Rok od wstąpienia do zakonu Jackowi i Czesławowi, jego krewniakowi z Kamienia, zakon powierzył misję założenia placówek dominikańskich                   w rodzinnych stronach. Pierwszy klasztor powstaje w Krakowie, skąd dominikanie w krótkim czasie zaczęli oddziaływać na całą ówczesną Europę środkową i wschodnią. Następnie w Krakowie, Wrocławiu, Toruniu, Sandomierzu, Kamieniu Pomorskim oraz w Chełmie. Misja głoszenia Słowa dotarła na południe do Pragi, a potem na Wschód, do Kijowa na Rusi, a nawet pod samą Moskwę. Jacek głosił Ewangelię także na północy, obejmując apostolską misją dzisiejsze tereny Litwy, Łotwy i Estonii.

Przez stulecia zachodnia kultura chrześcijańska wraz z nowatorskimi sposobami organizacji administracyjnej przenikała przez Śląsk w kierunku północno zachodnim na tereny Rzeczpospolitej i jej sąsiadów. Podobnie działacze Związku Górnośląskiego (np. poprzez sejmik samorządowy woj. katowickiego) byli liderami reformy samorządowej Polski przeprowadzonej    w końcu XX wieku. Również Związek Górnośląski od początku swego istnienia ma aspiracje niesienia idei odnowy moralnej i administracyjnej państwa polskiego w myśl przypisanego św. Jackowi określeniu ?Lux et Silesia?. Nosicielem takiego właśnie ?Światła ze Śląska? będzie ZG również w obecnej kadencji 2007-2009. Zakładając nasze stowarzyszenie jego założyciele wyznaczyli nam przecież kierunki działania w głównej Deklaracji Związku Górnośląskiego. Czytamy w niej między innymi:

? U podstaw Związku Górnośląskiego leży zamiar obrony wartości kulturowych i cywi-lizacyjnych Górnego Śląska, powstałych na gruncie chrześcijańskim, jak również dążność do integracji społeczności regionu?

? Związek pragnie nawiązać do tożsamości wywodzącej się z piastowskich korzeni księstw górnośląskich?

? Związek uznaje za swoje dziedzictwo wartości przekazywane przez: wielkich Ślązaków?, ?zakony górnośląskie, m.in. cystersów, bożogrobowców, franciszkanów, dominikanów, jezuitów oraz diakonackie wspólnoty ewangelickie;

Występując z wnioskiem o nadanie Związkowi Górnośląskiemu chrześcijańskiego patrona św. Jacka Odrowąża, współtwórcy zakonu Dominikanów, nawiązujemy bezpośrednio do swej górnośląskiej, piastowskiej tożsamości oraz siedmiowiekowego dziedzictwa Górnego Śląska, którego bardzo istotną częścią jest postać tego wielkiego człowieka.

Wykończony pracą Jacek Odrowąż, po ciężkiej chorobie umiera w Krakowie w 1257 roku. Jego grób znajduje się w kościele dominikańskim Świętej Trójcy, niedaleko krakowskiego rynku. Kronikarz w 20 lat po jego śmierci zapisał: "w klasztorze krakowskim leży brat Jacek, mocen wskrzesić zmarłych". Jacek Odrowąż został ogłoszony świętym przez papieża Klemensa VIII w 1594 roku. Jest jedynym rozpoznawalnym w Europie świętym ? Polakiem.

W tym roku mija 750 lat od jego śmierci. Jedno z czterech zebrań plenarnych Konferencji Episkopatu Polski (czerwcowe wyjazdowe spotkanie hierarchów w dniach 15-17.06.2007) odbędzie się w Kamieniu Śląskim. (diecezja opolska). Miejsce to zostało wybrane w związku z przypadającym w tym roku jubileuszem 750-lecia śmierci tego świętego ? dominikanina, misjonarza i kaznodziei. Główne uroczystości odbędą się w Krakowie 13 maja, kiedy jest wspominana również postać św. Stanisława, Biskupa i Męczennika. Odpust św. Jacka w Kamieniu Śląskim odbędzie się 17.08.2007 roku.

Opracował: Andrzej Złoty

------------------------------

UCHWAŁA NR 02/2007
ZARZĄDU ZWIĄZKU GÓRNOŚLĄSKIEGO
dnia 12.01.2007 roku

w sprawie: wystąpienia do Metropolity Górnośląskiego księdza Arcybiskupa Damiana Zimonia o nadanie Związkowi Górnośląskiemu patrona w osobie Świętego Jacka Odrowąża

Zarząd Związku Górnośląskiego uchwala:

1. Po konsultacji w dniu 6.01.2007 roku z Konwentem Prezesów Związku Górnośląskiego wystąpić z wnioskiem do Metropolity Górnośląskiego księdza Arcybiskupa Damiana Zimonia o nadanie Związkowi Górnośląskiemu patrona w osobie Świętego Jacka Odrowąża

2. Termin realizacji uchwały: 12.01.2007 r.

3. Powierzyć wykonanie uchwały Prezesowi Związku Górnośląskiego Andrzejowi Złotemu

Uchwałę przyjęto jednogłośnie.

Prezes Związku Górnośląskiego
Andrzej Złoty